काठमाडौं, असार २० — चालु आर्थिक वर्षको सुरुआतसँगै नेपालमा प्राकृतिक तथा विपदजन्य घटनाको जोखिम उल्लेखनीय रूपमा बढेको देखिएको छ। विशेषगरी मनसुन सक्रिय भएसँगै बाढी, पहिरो, चट्याङ, सर्पदंश, हावाहुरी तथा आगलागीका घटनाले देशका विभिन्न जिल्लामा जनधनको ठूलो क्षति पुर्याएको छ।
राष्ट्रिय विपद जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार वैशाख १ गतेदेखि असार १९ गतेसम्म देशभर २ हजार ७२१ वटा विपदजन्य घटना दर्ता भएका छन्। ती घटनामा परी १२७ जनाले ज्यान गुमाएका छन् भने ७७३ जना घाइते भएका छन्। यस अवधिमा ३ हजार ७२२ परिवार प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित भएका छन्। प्रभावित परिवारमध्ये कतिपयले घर, अन्नबाली, पशुचौपाया तथा दैनिक जीविकोपार्जनका स्रोतसमेत गुमाएका छन्।
प्राधिकरणका अनुसार यस अवधिमा सबैभन्दा धेरै मानवीय क्षति सर्पदंशबाट भएको छ। देशभर ३९८ वटा सर्पदंशका घटना भएका छन्, जसमा २३ जनाको मृत्यु भएको छ भने ३७५ जना घाइते भएका छन्। मनसुन सुरु भएसँगै सर्प बस्ती तथा खेतबारीतर्फ आउने क्रम बढेकाले विशेषगरी तराई–मधेश तथा ग्रामीण क्षेत्रमा जोखिम उच्च रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ। स्वास्थ्य संस्थामा समयमै उपचारका लागि पुग्न नसक्दा मृत्यु हुने घटना अझै चुनौतीका रूपमा रहेको पनि उल्लेख गरिएको छ।
उच्च हिमाली क्षेत्रमा देखिने लेक लाग्ने (अल्टिच्युड सिकनेस) का ५४ घटनामा २१ जनाको मृत्यु भएको छ भने ३४ जना बिरामी तथा घाइते भएका छन्। हिमाली क्षेत्रमा घुम्न जाने पर्यटक, तीर्थयात्री तथा पर्वतारोहणमा सहभागी हुने व्यक्तिहरूलाई उचाइअनुसार शरीरलाई अनुकूल बनाउन, पर्याप्त आराम गर्न र आवश्यक स्वास्थ्य तयारीसहित यात्रा गर्न प्राधिकरणले सुझाव दिएको छ।
त्यस्तै, वर्षायामसँगै बढ्ने चट्याङका २०५ घटनामा १९ जनाले ज्यान गुमाएका छन् भने ९८ जना घाइते भएका छन्। खेतबारीमा काम गर्ने किसान, खुला स्थानमा रहने नागरिक तथा ग्रामीण क्षेत्रमा चट्याङको जोखिम बढी रहेको प्राधिकरणको निष्कर्ष छ। चट्याङ परेको बेला रुखमुनि बस्ने, खुला मैदानमा रहने तथा विद्युतीय उपकरण प्रयोग गर्ने कार्यबाट बच्न आग्रह गरिएको छ।
घटनाको संख्याका आधारमा भने आगलागी सबैभन्दा बढी देखिएको छ। समीक्षा अवधिमा ८३० वटा आगलागीका घटना भएका छन्। ती घटनामा १७ जनाको मृत्यु भएको छ भने १०० जना घाइते भएका छन्। आगलागीबाट सयौं घर, पसल, गोठ, उद्योग तथा अन्य संरचनामा ठूलो क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरणमा उल्लेख गरिएको छ। विद्युत् सर्ट, ग्यास चुहावट, असावधानी तथा अत्यधिक गर्मीका कारण आगलागीका घटना हुने गरेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
यसैगरी हावाहुरीका ४७४ घटनामा १३ जनाको मृत्यु भएको छ भने ६७ जना घाइते भएका छन्। हावाहुरीका कारण घरका छाना उड्ने, रुख ढल्ने, विद्युत् सेवा अवरुद्ध हुने तथा कृषि बालीमा समेत व्यापक क्षति पुगेको छ।
जनावरको आक्रमण पनि विपद्को अर्को चुनौती बनेको देखिएको छ। १४७ वटा घटनामा १४ जनाले ज्यान गुमाएका छन् भने ८२ जना घाइते भएका छन्। जंगली हात्ती, चितुवा, भालु, बँदेल तथा अन्य वन्यजन्तुको आक्रमणका घटना विशेषगरी वन आसपासका जिल्लामा बढी देखिएको प्राधिकरणले जनाएको छ।
यी प्रमुख घटनाबाहेक बाढी, पहिरो, भारी वर्षा, डुङ्गा दुर्घटना, वन डढेलो, हिमपहिरो तथा अन्य प्राकृतिक विपदका कारण पनि विभिन्न जिल्लामा मानवीय तथा भौतिक क्षति पुगेको छ। कतिपय स्थानमा सडक अवरुद्ध भएका छन्, पुल बगाएका छन्, विद्युत् तथा सञ्चार सेवा प्रभावित भएका छन् भने हजारौं नागरिकको जनजीवन प्रभावित बनेको छ।
प्राधिकरणका अनुसार पछिल्लो २४ घण्टामा मात्रै २७ जिल्लामा ३१ वटा विपदजन्य घटना दर्ता भएका छन्। ती घटनामा एक जनाको मृत्यु भएको छ भने १५ जना घाइते भएका छन्। प्रभावित क्षेत्रमा नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल, नेपाली सेना, स्थानीय सरकार तथा स्वयंसेवी संस्थाहरूले उद्धार, राहत वितरण र क्षतिको विवरण संकलन गर्ने कार्य जारी राखेका छन्।
मौसमविद्हरूले मनसुन अझ सक्रिय हुने अनुमान गरेकाले आगामी केही सातासम्म बाढी, पहिरो, डुबान, चट्याङ तथा नदी कटानको जोखिम उच्च रहने चेतावनी दिएका छन्। यसलाई मध्यनजर गर्दै राष्ट्रिय विपद जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले सबै जिल्ला प्रशासन कार्यालय, स्थानीय तह, सुरक्षा निकाय तथा सरोकारवाला संस्थाहरूलाई पूर्वतयारी अवस्थामा रहन निर्देशन दिएको छ।
प्राधिकरणले नागरिकलाई मौसम पूर्वानुमान नियमित रूपमा हेर्न, जोखिमयुक्त क्षेत्रमा अनावश्यक यात्रा नगर्न, नदी तथा खोलाको बहाव बढेका बेला तर्न वा किनारमा बस्न नहुने, चट्याङ परेको समयमा सुरक्षित भवनभित्र बस्नुपर्ने, सर्पदंशबाट बच्न आवश्यक सावधानी अपनाउनुपर्ने तथा कुनै पनि आपत्कालीन अवस्था आएमा तत्काल सम्बन्धित सुरक्षा निकाय वा स्थानीय प्रशासनसँग सम्पर्क गर्न आग्रह गरेको छ।
प्राकृतिक विपदका घटना वर्षेनी दोहोरिने भए पनि समयमै पूर्वतयारी, प्रभावकारी उद्धार, जनचेतना अभिवृद्धि तथा विपद् व्यवस्थापनका योजनालाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्न सके मानवीय तथा भौतिक क्षति उल्लेखनीय रूपमा न्यूनीकरण गर्न सकिने सरोकारवालाहरूको भनाइ छ। स्रोत राससबाट
