बादल राई अध्यक्ष घाईते जेन्जी नेपाल काठमाण्डौ । भदौ २३–२४ को जेन्जी जनविद्रोह नेपालको पछिल्लो राजनीतिक इतिहासको एउटा महत्वपूर्ण अध्यायका रूपमा स्मरण गरिन्छ। परिवर्तन, सुशासन र जवाफदेहिताको माग गर्दै हजारौं युवा सडकमा उत्रिएका थिए। त्यो आन्दोलनमा कतिपयले आफ्नो ज्यान गुमाए, सयौं घाइते भए र केही यस्ता पनि छन्, जो आजसम्म अस्पतालको शय्यामा जीवन र मृत्युसँग संघर्ष गरिरहेका छन्।
तीमध्ये सबैभन्दा पीडादायी उदाहरण हुन् दौलत थापा। आन्दोलनका क्रममा गम्भीर घाइते भएका उनी भदौ २४ गतेदेखि अहिलेसम्म कोमाको अवस्थामा छन्। करिब १० महिनादेखि उनी होसमा फर्किन सकेका छैनन्। उनको अवस्था केवल एउटा बिरामीको कथा मात्र होइन, आन्दोलनपछि घाइतेहरूको अवस्था, राज्यको जिम्मेवारी र राजनीतिक प्रतिबद्धतामाथि उठिरहेका प्रश्नहरूको प्रतिनिधित्व पनि हो।
१० महिनादेखि कोमामा, परिवारको जीवन नै बदलियो
दौलत थापाकी श्रीमती यमकला थापाका अनुसार आन्दोलनको दिनदेखि उनीहरूको परिवारको जीवन पूर्ण रूपमा परिवर्तन भएको छ।
उनले भावुक हुँदै भनिन्,
“मेरो श्रीमान् १० महिनादेखि कोमामा हुनुहुन्छ। घरको सम्पूर्ण जिम्मेवारी उहाँकै काँधमा थियो। अहिले म, बुबा–आमा र दुई साना सन्तानको भविष्यको जिम्मा एक्लैले सम्हाल्नुपरेको छ। उहाँ कहिले होसमा आउनुहुन्छ भन्ने कुनै निश्चितता छैन।”
उनका अनुसार परिवारका लागि हरेक दिन एउटा नयाँ संघर्ष बनेको छ। अस्पतालको शय्यामा श्रीमान्, घरमा साना बालबालिका, वृद्ध बुबाआमा र अनिश्चित भविष्य—यी सबै पीडाले उनीहरूलाई निरन्तर थिचिरहेको छ।
१९ लाखभन्दा बढी उपचार खर्च, राज्यबाट मात्र ३५ हजार सहयोग
यमकला थापाका अनुसार उपचारको प्रारम्भिक चरणमा परिवारले आफूसँग भएका गरगहना बिक्री गर्यो। त्यसपछि आफन्त, साथीभाइ र साहु–महाजनसँग ऋण लिएर उपचार खर्च जुटाइयो।
उनका अनुसार हालसम्म करिब १९ लाख रुपैयाँभन्दा बढी उपचारमा खर्च भइसकेको छ।
तर राज्यबाट भने जम्मा रु. ३५ हजार (२० हजार र १५ हजार गरी) आर्थिक सहयोग मात्र प्राप्त भएको उनी बताउँछिन्।
उनले भनिन्,
“यति ठूलो दुर्घटनापछि राज्यबाट यति थोरै सहयोग आउँदा हामीलाई राज्य छ कि छैन भन्ने नै अनुभूति हुन छाडेको छ।”
डा. सुनिल शर्माको पहलमा निःशुल्क उपचार
परिवारका अनुसार आर्थिक अवस्था अत्यन्त कमजोर बन्दै गएपछि उपचार निरन्तर गराउनसमेत कठिन भएको थियो।
त्यही समयमा नेपाली कांग्रेसका नेता तथा पूर्व सांसद डा. सुनिल शर्माको पहलमा काठमाडौंको सिनामंगलस्थित केएमसी अस्पतालमा दौलत थापाको निःशुल्क उपचार भइरहेको छ।
परिवारले उपचारमा सहयोग पुर्याएको भन्दै डा. शर्माप्रति आभार व्यक्त गरेको छ। तर उनीहरूको भनाइमा उपचार मात्र पर्याप्त होइन, दीर्घकालीन व्यवस्थापन, पुनर्स्थापना र परिवारको जीवनयापन सुनिश्चित गर्ने जिम्मेवारी राज्यले लिनुपर्ने हो।
‘अस्पतालमा १० महिनादेखि कुरुवा बसिरहेको छु’
यमकला थापा अहिले दिनरात अस्पतालमै श्रीमान्को कुरुवा बसेकी छन्।
उनी भन्छिन्,
“अस्पतालमा बसेको १० महिना भयो। श्रीमान् कहिले बोल्नुहुन्छ भन्ने थाहा छैन। बच्चाहरूको पढाइ, घरखर्च, वृद्ध बुबाआमाको हेरचाह—सबै कुरा अनिश्चित छ।”
उनका अनुसार भविष्यप्रतिको चिन्ताले परिवार निरन्तर मानसिक तनावमा बाँचिरहेको छ।
राज्य र राजनीतिक नेतृत्वप्रति गुनासो
दौलत थापाको परिवारको सबैभन्दा ठूलो गुनासो राज्य र राजनीतिक नेतृत्वप्रति छ।
यमकला थापाले प्रश्न गरिन्,
“आन्दोलनका बेला परिवर्तनका लागि सबैले साथ दिने कुरा गरे। तर आज हाम्रो पीडा बुझ्न, हाम्रो अवस्था हेर्न र हाम्रो आवाज सुन्न कोही आएको छैन।”
उनले थपिन्,
“आन्दोलनमा घाइते भएका परिवारको अवस्था बुझ्ने जिम्मेवारी आखिर कसको हो?”
उनका अनुसार अहिले परिवारले आफूहरूलाई पूर्ण रूपमा एक्लिएको महसुस गरिरहेको छ।
२०६२/६३ को जनआन्दोलनसँग तुलना
दौलत थापाको परिवार तथा आन्दोलनमा सहभागीहरूले विगतका आन्दोलनसँग अहिलेको अवस्थाको तुलना पनि गरेका छन्।
उनीहरूले २०६२/६३ को जनआन्दोलनका क्रममा गम्भीर घाइते भएका मुकेश कायस्थलाई तत्कालीन सरकारले “जिउँदो सहिद”को सम्मान दिएको उदाहरण प्रस्तुत गर्दै अहिलेका गम्भीर घाइतेहरूको व्यवस्थापन किन हुन सकेन भन्ने प्रश्न उठाएका छन्।
उनीहरूको माग छ—
- गम्भीर घाइतेहरूको दीर्घकालीन उपचार,
- पुनर्स्थापना,
- सम्मानजनक जीवनयापन,
- आर्थिक सुरक्षा,
- र स्पष्ट सरकारी नीति।
रास्वपा र रवि लामिछानेप्रति असन्तुष्टि
भदौ आन्दोलनसँग सम्बन्धित केही घाइते तथा परिवारहरूले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) र सभापति रवि लामिछानेप्रति पनि असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्।
उनीहरूको आरोप छ कि आन्दोलनका क्रममा साथ र सहानुभूतिको प्रतिबद्धता व्यक्त गरिए पनि निर्वाचनपछि घाइते र सहिद परिवारसँग पर्याप्त संवाद र भेटघाट हुन नसकेको महसुस भएको छ।
दौलत थापाको परिवारको भनाइमा आन्दोलनका बलिदानीहरूलाई राजनीतिक प्राथमिकतामा राखिएको देखिएको छैन।
यद्यपि, यस विषयमा रास्वपा वा सभापति रवि लामिछानेको आधिकारिक प्रतिक्रिया प्राप्त हुन सकेको छैन। सम्बन्धित पक्षको धारणा प्राप्त भएमा समाचारलाई अद्यावधिक गरिनेछ।
घाइतेहरूको संस्थागत आवाज पनि बेवास्तामा?
घाइते जेन्जी नेपाल आन्दोलनसँग सम्बन्धित एक मात्र संस्थाहो संस्थाहरूले घाइतेहरूको उपचार, पुनर्स्थापना, सम्मान र अधिकारका लागि निरन्तर आवाज उठाउँदै आएको बताएका छन्।
तर उनीहरूको दाबीअनुसार राज्यका निकाय वा राजनीतिक नेतृत्वले उनीहरूको कुरा सुन्ने, भेट्ने वा संस्थागत रूपमा संवाद गर्ने वातावरण समेत बनाएको छैन।हामिले रास्वपा र सरकार दुबै संग कुराकानि गर्न खोजदा पनि हामिलाई कुनै बास्ता गर्दैन हामिलाई अपमान तिरस्कार बहिसकार र घृणा गरिदैछ । हाम्रो आवाज होईन सुकिला मुकिला ,दलाल र पुजिपतिको हालिमुहालि मै व्यस्तथ छ यो सरकार । नेपालको ईतिहासमा आज सम्मकै क्रुर ,तानाशाही ,अहंकारी,अमानबिय र घमण्डी सरकार रहेको अभिव्यक्ति दिन्छन आन्दोलनका घाईतेहरु आफ्नो रगत संघर्ष दुख पिडा अनि आत्मिय चित्कारको कथा र बलिदानि को भावना र तस्बिरहरुलाई चुनावमा मत संग साटियो र स्वार्थ पुरा भए पछि हामिलाई घर न घाटको बनाई छोडयो यो रास्वपा र रास्वपाको बालेन्द्र साह को सरकार
उनीहरूको भनाइ छ—
“हामीलाई सहानुभूति होइन, स्पष्ट नीति चाहिएको हो। उपचार, पुनर्स्थापना, आर्थिक सुरक्षा र सम्मानजनक जीवनको सुनिश्चितता चाहिएको हो।”
एउटा परिवारको कथा होइन, आन्दोलनपछिको यथार्थ
दौलत थापाको अवस्था केवल एउटा परिवारको व्यक्तिगत पीडा मात्र होइन। आन्दोलनमा गम्भीर घाइते भएका धेरै परिवारको साझा यथार्थ पनि हो।
आन्दोलनका क्रममा उठाइएका सुशासन, न्याय, उत्तरदायित्व र जनउत्तरदायी राज्यका नाराहरू व्यवहारमा कति कार्यान्वयन हुन्छन् भन्ने प्रश्न अहिले पुनः उठिरहेको छ।
दौलत थापा अझै अस्पतालको शय्यामा जीवन र मृत्युसँग संघर्ष गरिरहेका छन्। उनका दुई सन्तान बाबुको होस फर्किने प्रतीक्षामा छन्। श्रीमती यमकला हरेक दिन आशा र निराशाबीच अस्पतालमा समय बिताइरहेकी छन्। वृद्ध बुबाआमाले छोरा एकदिन उठ्ने आशा अझै त्यागेका छैनन्।
तर समयसँगै एउटा गम्भीर प्रश्न झन् बलियो बन्दै गएको छ—
आन्दोलनका क्रममा परिवर्तनका लागि आफ्नो जीवन दाउमा लगाएका घाइतेहरूको जिम्मेवारी आखिर कसले लिने?
राज्य, राजनीतिक दल र सम्बन्धित निकायले यो प्रश्नको उत्तर केवल वक्तव्यबाट होइन, ठोस नीति, दीर्घकालीन उपचार, पुनर्स्थापना, आर्थिक सुरक्षा र सम्मानजनक व्यवस्थापनमार्फत दिनुपर्ने अपेक्षा परिवार र आन्दोलनमा सहभागीहरूको छ।
दौलत थापाको अस्पतालको शय्यामा चलिरहेको जीवन–मरणको संघर्षले आज पनि राज्यलाई एउटा नैतिक प्रश्न सोधिरहेको छ—परिवर्तनका लागि बलिदान दिने नागरिकप्रति राज्यको दायित्व आखिर कहाँसम्म हो?
